Zmysł wzroku i budowa oka

Zmysł wzroku - zdolność układu nerwowego do odbierania bodźców świetlnych i przetwarzania ich w mózgu na wrażenia wzrokowe. Anatomiczną postacią tego zmysłu jest narząd wzroku, który składa się z gałki ocznej, aparatu ochronnego i aparatu ruchowego oka oraz połączeń nerwowych siatkówki oka z korowymi ośrodkami wzrokowymi mózgu. W nich impulsy są odbierane i przetwarzane, a następnie przesyłane do dalszych ośrodków mózgowych, tak aby ustrój nasz zareagował odpowiednią czynnością na bodziec wzrokowy. Czyli światło wpadające do oka biegnie przez rogówkę, komorę przednią oka, soczewkę i ciało szkliste aż do siatkówki, wywołując wrażenie wzrokowe przekazywane do mózgu za pośrednictwem nerwów łączących się w nerw wzrokowy. Siatkówka ma połączenia nerwowe z całym układem mięśniowo-szkieletowym, pozwala to na odruchową reakcję ustroju pod wpływem bodźca wzrokowego, np. uchylenie się przed spadającym na nas przedmiotem, zwężenie źrenicy pod wpływem olśnienia i odwrócenie głowy od źródła światła z zamknięciem powiek.

Budowa gałki ocznej
Gałka oczna zbudowana jest z trzech błon:

  • zewnętrznej błony włóknistej (twardówka i rogówka) - tunica fibrosa bulbi,
  • środkowej naczyniowej (tęczówka, ciało rzęskowe, naczyniówka) - tunica vasculosa bulbi,
  • wewnętrznej czuciowej (siatkówka) - tunica interna bulbi.


Czytaj więcej...

Choroby siatkówki i naczyniówki

Choroby siatkówki

Wrodzone choroby siatkówki są to rzadko występujące dziedziczne zwyrodnienia (dystrofie) w obrębie siatkówki i naczyniówki, prowadzące stopniowo do utraty wzroku.

Są to m. in.:

  1. zwyrodnienie barwnikowe (retinitis pigmentosa);
  2. choroideremia;
  3. girlandowaty zanik siatkówki i naczyniówki (gyrate atrophy);
  4. dystrofie plamki żółtej: Besta, Stargardta;
  5. albinizm;
  6. zespoły chorobowe: Ushera, Refsuma, Bassena-Kornzweiga (abetalipoproteinemia), Bardeta-Biedla, Kearnsa-Sayrego.

Symptomy

Możemy podejrzewać choroby siatkówkowo-naczyniówkowe jeżeli występuje:

  1. postępujące pogorszenie ostrości wzroku, mimo stosowania szkieł korekcyjnych;
  2. postępujące zawężenie pola widzenia lub problemy z widzeniem centralnym;
  3. problemy z widzeniem nocnym (ślepota zmierzchowa - potykanie się, wpadanie na przedmioty);
  4. wrażliwość na światło;
  5. nietypowe ustawianie głowy przy czytaniu lub pisaniu;
  6. wczesny rozwój katarakty.

Sposoby leczenia

Obecnie choroby te są nieuleczalne,  niemożliwe jest zastosowanie leczenia przyczynowego.

Stosuje się przede wszystkim leczenie objawowe (środki wspomagające lub zastępujące utraconą funkcję układu wzrokowego oraz redukujące uciążliwe objawy choroby):

  1. korygowanie wad refrakcji szkłami okularowymi z odpowiednimi ochronnymi filtrami,
  2. stosowanie powiększających pomocy optycznych, urządzeń mówiących oraz specjalistycznego oprogramowania komputerowego.

Trwają badania nad możliwością terapii genowej oraz zastosowania implantów lub przeszczepów siatkówki.

Niektóre choroby siatkówki, mają podłoże biochemiczne (wrodzone błędy metaboliczne), w tych przypadkach możliwe są próby leczenia dietetycznego w celu spowolnienia rozwoju choroby:

  1. zespół Bassena-Kornzweiga (abetalipoproteinemia) - upośledzone wchłanianie tłuszczu;
  2. zespół Refsuma - nieprawidłowa przemiana kwasu fytanowego;
  3. girlandowaty zanik siatkówki i naczyniówki (gyrate atrophy) - nieprawidłowa przemiana białka, konieczne jest stosowanie ścisłej diety niskobiałkowej.

Do prowadzenia diety konieczne jest sprowadzanie z kraju i zagranicy specjalnych produktów spożywczych oraz odżywek.

Badania okulistyczne

Badanie ostrości wzroku (visus) - polega na odczytywaniu różnej wielkości liter z określonej odległości. Ostrość wzroku jest to zdolność rozróżniania dwóch punktów leżących blisko siebie. Do badania ostrości wzroku służą tablice Snellena do dali i do bliży (na białym matowym tle znajdują się czarne, matowe znaki stopniowo zmniejszające się ku dołowi). Znaki te mają określoną grubość i oddzielone są przerwami o tej samej grubości. Przy każdym szeregu znaków jednakowej wielkości zaznaczona jest odległość w metrach (D), z jakiej oko zdrowe widzi cały znak. Ostrość wzroku wyraża się stosunkiem odległości badanego od tablicy (d), do odległości, z jakiej ten znak widzi oko zdrowe.

Np. ostrość wzroku 5/5 (pełna ostrość wzroku) oznacza, że badany, z odległości 5 m odczyta najniższy rząd oznaczony D = 5), a ostrość wzroku 5/50 ? badany może odczytać najgrubszą literę oznaczoną D = 50 z odległości 5 metrów.

Badanie wad refrakcji - określenie refrakcji oka przeprowadza się 3 metodami przedmiotowymi:

  • skiaskopia polega na obserwacji cienia poruszającego się w obrębie źrenicy przy oświetleniu oka. Kierunek ruchu cienia w źrenicy zależy od refrakcji oka;
  • oftalmometria określa krzywiznę rogówki oka na podstawie wielkości i ustawienia obrazów odbitych od tych powierzchni jak od zwierciadła wypukłego;
  • refraktometria polega na obserwacji figur testowych rzutowanych przez dwa źródła świetlne, które po odbiciu się od siatkówki i przejściu przez układ optyczny oka dają ostry obraz widziany w przyrządzie zwanym refraktometrem. Badanie refrakcji oka określa wadę wzroku wyrażoną w dioptriach, na podstawie której dobiera się okulary, jak również stanowi podstawę do stwierdzenia różnych zmian chorobowych oka związanych z wadą wzroku.


Tonometria (badanie ciśnienia ocznego) ? prawidłowe ciśnienie gałki ocznej zależy od równowagi pomiędzy wytwarzaniem a odpływem cieczy wodnistej oka. Ciśnienia wewnątrzgałkowego nie można zbadać bezpośrednio, np. manometrem. Dlatego o ciśnieniu panującym w gałce ocznej wnioskuje się pośrednio- sprawdzając naprężenie lub napięcie gałki ocznej przez ucisk jej ściany z zewnątrz.
Pomiary ciśnienia śródgałkowego określa się w mmHg. Prawidłowe ciśnienie oczne nie powinno być wyższe niż 22 mmHg. Podwyższenie ciśnienia ocznego powoduje groźną chorobę oka - jaskrę, mogącą doprowadzić nawet do ślepoty, jeśli nie jest leczona. Niskie napięcie gałki ocznej spotyka się m.in. w stanach zapalnych naczyniówki, w cukrzycy, po urazach, przy nieszczelnych ranach pooperacyjnych, w zaniku gałki ocznej itp.

Czytaj więcej...