Example of Section Blog layout (FAQ section)

Pomoce optyczne


Pomoce optyczne - przyrządy polepszające jakość widzenia słabowidzących, pomagają zobaczyć to, czego bez nich zobaczyć się nie da. Często potrzeba trochę czasu zanim osoba przyzwyczai się do korzystania z pomocy optycznych, początkowo wymaga to treningu, systematycznych ćwiczeń. Ich przydatność można docenić po opanowaniu sprawnego posługiwania się nimi (stają się wtedy nieodzowne). Przy doborze pomocy optycznych warto skorzystać z pomocy instruktora rehabilitacji widzenia.

Pomoce optyczne są uznane za sprzęt rehabilitacyjny (można odliczyć ten zakup od dochodu).


Podstawowym elementem każdej pomocy optycznej jest soczewka ze szkła lub tworzywa sztucznego (pleksiglasu), ograniczona dwiema powierzchniami (kulista - sferyczna, płaska - asferyczna lub wklęsła - meniskowa). Jej zadaniem jest przekształcanie równoległej wiązki promieni w wiązkę:

  • zbieżną - soczewki skupiające (dodatnie) - grubsze w środku na brzegu;
  • rozbieżną - rozpraszające (ujemne) - grubsze na brzegu.


W teorii, doskonały układ optyczny odwzorowuje punkt jako punkt, prostą jako prostą, płaszczyznę jako płaszczyznę. W rzeczywistości nie ma soczewki ani układu optycznego całkowicie pozbawionego wad.
Jakość wyrobu zależy od jakości wykonania oraz materiału, czyli od zniwelowania w jak największym stopniu wad (aberracji - zniekształceń, błędów odwzorowywania obrazu poprzez zmianę kształtu, przesunięcie obrazu lub występowanie kolorowych obwódek). Patrząc przez soczewkę widzimy wyraźny obraz jedynie w jej centralnej części.

 


Pomoce optyczne powiększające - dla osób z obniżoną ostrością wzroku:

  • okulary korekcyjne (do bliży i do dali), dobierane indywidualnie do wady wzroku i rozstawu źrenic. Korekta szkłami jest wystarczająca przy osłabieniu zdolności widzenia spowodowanym wadami narządu wzroku. Jeżeli natomiast problemy z widzeniem są spowodowane różnymi chorobami, które niszczą poszczególne części narządu wzroku, to okulary nie pomagają. Są również takie uszkodzenia wzroku, których nie daje się skorygować nawet najnowocześniejszymi układami optycznymi.
  • folia optyczna - do czytania, obejmuje całą stronę, powiększa 1,5x.
  • lupy - przyrządy pomocne przy wykonywaniu czynności z bliska: czytanie prasy i książek, oglądanie zdjęć, szycie, majsterkowanie. Im większa moc lupy, tym mniejsze pole obserwacji, w którym możemy zobaczyć ostry obraz. Lupy mogą być pokryte powłokami antystatycznymi oraz antyrefleksyjnymi, co poprawia jakość obrazu.


Podział lup wg rodzaju soczewek:
1. jednosoczewkowe
a) lupy sferyczne (o dwóch powierzchniach kulistych oraz tzw. planosferyczne, gdzie jedna powierzchnia jest kulista a druga płaska) - najprostsze, ich zaletą jest niska cena, a wadą są znaczne zniekształcenia brzegowe (aberracja sferyczna) przy powiększeniu powyżej 5x. Często w rączce lupy o małym powiększeniu do wygodnego czytania większych partii tekstu, umieszczona jest dodatkowa niewielka lupka o większym powiększeniu do oglądania mniejszych elementów. Im silniejsza jest lupa sferyczna, tym mniejsze są jej wymiary. W markowych lupach soczewkę pokrywa się trwałą powierzchnią antystatyczną.

b) lupy asferyczne - przy wyższych mocach zachowują dokładniejsze odwzorowanie obrazu, również na obrzeżach (kratka jest widziana jako kratką). Mają specyficzny kształt (z jednej strony jest bardzo wypukła, natomiast z drugiej prawie płaska), mniejszą grubość oraz znacznie większe powiększenia lupy sferyczne - do 12,5x z zachowaniem dobrej jakości odwzorowania na całej powierzchni.

2. Wielosoczewkowe:
a) lupy aplanatyczne - składają się z dwóch soczewek płasko-wypukłych zwróconych zaokrąglonymi powierzchniami do siebie. Lupy te płaskie z obu stron, dają duże powiększenia, mają bardzo dobrą przejrzystość, a widziany obraz jest dokładny - bardzo wysoka jakość, doskonałe parametry optyczne. Ich wadą jest grubość i dosyć duży ciężar, dlatego zamiast soczewek szklanych stosuje się najczęściej soczewki z tworzywa sztucznego. Zakres powiększenia wynosi 2,7-4,5x.

b) lupy achromatyczne - zawierają dwie sklejone soczewki (dodatnią dwuwypukłą i ujemną płaskowklęsłą), które bardzo dobrze odwzorowują obraz. Są pozbawione aberracji chromatycznej - nie tworzą się kolorowe obwódki wokół krawędzi oglądanego obiektu. Pozwala to na łatwiejszą identyfikację np. liter. Lupki tego typu mają niewielkie rozmiary, a zakres powiększenia wynosi do 10x.

c) triplety (układy trzysoczewkowe) - składają się z dwóch zewnętrznych soczewek dodatnich (dwuwypukłych) i umieszczonej pomiędzy nimi jednej soczewki ujemnej (dwuwklęsłej). Lupy tego typu są przeznaczone do bardzo dużych powiększeń, nawet do 20x. Mają także zastosowanie w przemyśle.

Podział lup wg wyposażenia:
1.lupy z rączką - stosowane są w nich różne rodzaje soczewek szklanych lub z tworzywa sztucznego (sferyczne, asferyczne, aplanatyczne). Zakres powiększenia waha się od 2x do 12x.

Są one często wyposażone w oświetlenie, ponieważ grube soczewki pochłaniają i powodują zmniejszenie kontrastu oraz wyrazistości obrazu:

  • zasilanie sieciowe - do stosowania w domu, możliwość regulacji natężenia światła;
  • zasilanie bateryjne - wadą jest konieczność wymiany baterii oraz zmniejszające się w trakcie użytkowania natężenie oświetlenia.

Stosuje się w nich wkręcane żaróweczki lub wsuwane diody LED (pięciokrotne przedłużenie żywotności baterii, praktycznie brak konieczności wymiany diody, stałe natężenie światła).
Barwę emitowanego można dopasować przy pomocy specjalnego filtra.

Wyposażenie dodatkowe lup z rączką:

  • odchylany pasek pomocniczy, który ustawiony środkowej części lupy pomaga w orientacji czytanego tekstu (gdy nie jest potrzebny, przesuwamy go poza obszar pola widzenia);
  • odchylany liniał soczewkowy - pomaga on nie tylko w orientacji, ale również dodatkowo powiększa odczytywany tekst (moc soczewek podlega sumowaniu, a więc np. w lupie powiększającej 3x, zastosowanie opcjonalnej dodatkowej soczewki liniowej o sile 2x, daje sumarycznie powiększenie 5x).


2.lupy stojące - stosunkowo drogie, ze względu na dosyć skomplikowany układ mocujący:

  • lupy na statywach stałych, wyposażonych w system przegubów pozwalających odpowiednio
  • ustawić odległość i kąt soczewki do obiektu;
  • lupy na statywach giętkich - posiadają oświetlenie zasilane tylko z sieci (traktowane jako stacjonarne).


3.mocowane na giętkim statywie zaciskowym przy pomocy sprężynującego klipsa do blatu stołu czy biurka. Do końcówki statywu może być umocowana lupa z rączką każdego rodzaju. Są przydatne, gdy do pracy potrzebne jest wykorzystanie obu rąk.

4. lupy specjalne o niekonwencjonalnym kształcie:

  • kamienie optyczne - wykonane są ze szkła lub tworzywa sztucznego, ich podstawa ma kształt cylindra zakończonego powierzchnią półkolistą o odpowiednio dopasowanym promieniu. Obiekty przez nie obserwowane są dwukrotnie jaśniejsze od otoczenia. Zakres powiększenia wynosi od 1,8 do 2,2x.
  • liniały optyczne - praktyczne pomoce optyczne do czytania, mają podłużny kształt o długości 120-350 mm (ułatwia to utrzymanie wzroku w wierszu tekstu), powiększają około 2 razy. Jego wadą jest wydłużanie liter.
  • lupy ze składanymi rączkami i specjalnymi nóżkami - są uniwersalne, można je stosować jako lupy ręczne i stojące.
  • lupy z klipsem do mocowania na oprawce okularów. Umożliwiają one swobodne posługiwanie się rękami przy jednoczesnej obserwacji powiększanego obrazu (majsterkowanie, szycie). Zakres powiększenia wynosi od 1,7 do 7x.
  • lupki kieszonkowe - o małej powierzchni i wymiarach, zakres powiększenia może sięgać do 20x. Mogą być wysuwane z osłon zabezpieczających, z podstawkami do stawiania na oglądanym obiekcie, a także przytrzymywane w okolicach oka (zegarmistrzowskie), a także wyposażane w podziałki pomiarowe. Mają praktyczne zastosowanie, np. w urzędach, jako podręczna pomoc przy zapoznawaniu się z mało czytelnymi drukami, podczas zakupów przy odczytywaniu drobnych tekstów na etykietach produktów.


System oznaczania lup:

  • cyfrowe określenie zakresu powiększenia (ile razy dana lupa powiększa odwzorowywany obraz), np. 2,5x, 4x, 6x;
  • liczbowe określeniem dioptrii dla danej soczewki lub układu optycznego (dioptria w stosunku do zakresu powiększenia ma się jak cztery do jednego);
  • optymalna odległość oczu od lupy (w lupach asferycznych) dla uzyskania optymalnej jakości powiększenia;
  • odległość między lupą a obiektem - im mocniejsza lupa, tym odległości oko-soczewka i soczewka-obiekt ulegają zmniejszeniu.



Pomoce optyczne do dali:

  • lunetki - do patrzenia jednoocznego: oglądanie telewizji czy spektakli w teatrze, odczytywanie rozkładów jazdy, rozpoznawanie numerów autobusów czy nazw ulic, oglądanie krajobrazów. Obecnie najpopularniejszymi lunetkami są monookulary, choć spotyka się także turmony. Różnią się one konstrukcją.
  • lornetki - do patrzenia obuocznego. Można również dobrać sobie okulary lornetkowe lub w okulary wmontować lornetki. W tym rodzaju pomocy występują również różne powiększenia. Ważne jest, pomoce te można stosować do patrzenia z bliska przez dołączenie nakładek.



Pomoce optyczne poszerzające pole widzenia - przeznaczone dla osób z ograniczonym obwodowym polem widzenia przy stosunkowo dobrej ostrości:

  • odwrócone lunety - przy dobrej ostrości widzenia, możemy powiększyć pole obserwacji poprzez patrzenie od strony obiektywu przez monookular. Obraz jest wtedy pomniejszony, ale mamy możliwość obserwacji większej przestrzeni.
  • folie pryzmatyczne Fresnella - przycięte i naklejone na szkła okularowe poszerzają pole widzenia. Nie pomniejszają obrazu, natomiast ?przybliżają? obiekty ku centrum pola obserwacji. Dlatego posługiwanie się okularami z foliami pryzmatycznymi wymaga dłuższego treningu i przyzwyczajenia się do właściwej interpretacji widzianych obiektów.


Nowoczesne urządzenia optyczne:

  • powiększalnik telewizyjny - urządzenie do pracy z bliska składające się z monitora telewizyjnego i kamery, pod którą zainstalowany jest stoliczek, na którym kładziemy przedmiot obserwacji i regulujemy odpowiednio wielkość powiększenia. Urządzenie to można wykorzystywać do czytania, pisania, do oglądania rysunków, czy do wykonywania prostych czynności (naklejanie znaczka pocztowego, malowanie paznokci). Można tu uzyskać powiększenie kilkudziesięciokrotne. Powiększalniki są czarno-białe i kolorowe.
  • urządzenia z dwoma układami optycznymi - podświetlana systemem LED (elektronicznie sterowana dioda emitująca silne, białe światło) lupa powiększająca 3,2x oraz jednookularowa lornetka powiększająca obraz 2,5x z odległości ok. 5 m. Proste w użyciu, przełączanie z jednego systemu na drugi (do bliży lub dali) odbywa się przy pomocy jednego przełącznika. Niewielkie rozmiary pozwalają zabierać to urządzenie w podróż. Przy jego pomocy można przeczytać tekst z bliska oraz zorientować się w otoczeniu, np. na dworcu zapoznać się z odległym o kilka metrów rozkładem jazdy
  • videolupa - elektroniczny system wspomagający czytanie, składa się z lupy optycznej (soczewka asferyczna z utwardzoną powłoką) oraz małej kamery. Podłączenia poprzez kabel z wejściem video w odbiorniku telewizyjnym pozwala na czytanie i oglądanie powiększonych tekstów i ilustracji na ekranie. Powiększenie wynosi od 9 do 17,5x (powiększenie wzrasta wraz z przekątną ekranu odbiornika TV). Videolupa jest niewielka, lekka, bardzo łatwa w użyciu, pozwala na wygodne przenoszenie i stosowanie np. w podróży jako zwykłej lupy.


Sposoby czyszczenia i konserwacji pomocy optycznych (ma to wpływ na trwałość oraz jakość odwzorowywania powiększanych obrazów):

  • dbanie o czystość soczewek - kurz osadzający się na soczewce potrafi zmniejszyć jej transparencję (przepuszczalność światła) o kilkanaście procent;
  • zakaz stosowania ostrych przedmiotów, rozpuszczalników alkoholowych i organicznych, np. do mycia szyb, przesuwania powierzchni optycznej soczewki po kartce czy stole;
  • przecieranie miękką ściereczką bawełnianą lub z włókiem mikrofazowych, unikanie irchy;
  • przy mocnych zabrudzeniach, wytarcie powierzchni soczewki ściereczką zwilżoną wodą o temperaturze ciała i pozostawienie do wyschnięcia;
  • chowanie pomocy w odpowiednie etui (ochrona przed kurzem, stłuczeniem, uniknięcie pożaru w nasłonecznionym miejscu).